หน้าแรก > จิตวิทยา > การรับรู้ (ตอนที่ 3)

การรับรู้ (ตอนที่ 3)

อีกหนึ่งปัจจัยที่ส่งผลต่อการรับรู้ของคนเราอย่างมากก็คือเรื่องของ Stereotype ครับ คำว่า Stereotype นั้น แปลเป็นไทย เราอาจแปลได้ว่า “แม่พิมพ์” หรือ “แม่แบบ” ซึ่งผมก็ว่ามันให้ความหมายตรงดีนะครับ ลองนึกถึงเวลาที่เราพิมพ์อะไรออกจากแม่พิมพ์ดูสิครับ อะไรก็ตามที่พิมพ์ออกมาจากแม่พิมพ์ตัวเดียวกัน มันจะออกมาเหมือนๆ กันเป๊ะๆ เลย

นักจิตวิทยาเขาก็เลยใช้คำคำนี้กับเวลาที่คนเราเหมารวมเอาว่า หากคนคนหนึ่งเป็นสมาชิกของกลุ่มกลุ่มหนึ่ง (ซึ่งก็เปรียบเสมือนกับแม่พิมพ์) แล้วละก็ คนคนนั้นก็มักจะมีคุณลักษณะต่างๆ เหมือนกับกลุ่มนั้นๆ ไปด้วย เช่น หากเราพบว่าเพื่อนของลูกชายของเราไปคบค้าสมาคมกับแก๊งขี้ยากลุ่มหนึ่ง ก็จะมีความเป็นไปได้สูงว่าเราจะเหมาเอาว่า เพื่อนของลูกชายของเราคนนี้เป็นพวกขี้ยาไปด้วย ทั้งๆ ที่ ในความเป็นจริงแล้ว เขาอาจจะเป็นอย่างนั้น หรือไม่เป็นอย่างนั้นเลยก็ได้

พูดถึง Stereotype แล้ว ผมนึกถึงภาพยนตร์ฝรั่งเศสเรื่อง B13-U Ultimatum หรือชื่อภาษาไทยคือ คู่ขบถคนอันตราย 2 ซึ่งเป้นเรื่องราวของประเทศฝรั่งเศสในยุคที่เสื่อมโทรม จนถึงขนาดต้องประกาศเขตที่ 13 ซึ่งมีลักษณะแย่เสียยิ่งกว่าสลัม มีการปล้นชิง มีแก๊งออกเดินถนนกลางวันแสกๆ ตลอดเวลา ตำรวจก็ไม่สามารถควบคุมอะไรได้ ดังนั้น ใครก็ตามที่อยู่ในเขตที่ 13 ก็จะถูกมองว่าเป็นขยะสังคม ซึ่งที่จริงแล้ว หาได้เป็นอย่างนั้นเสียทุกคน

Halo effect และ Stereotype นั้นมีความคล้ายคลึงกันมากๆ ในแง่ของการส่งผลต่อการรับรู้ของเรา แต่ทั้งสองปรากฏการณ์นี้มีความแตกต่างอยู่ครับ คือ

  • Halo effect จะเป็นการเอาคุณสมบัติบางอย่างที่เด่นชัดของคนคนหนึ่ง (หรือกลุ่ม หรือสิ่งของ) เอามาอธิบายคุณลักษณะในภาพรวมของคนคนนั้น (หรือกลุ่มนั้น หรือของสิ่งนั้น) เช่น คนหล่อดูท่าทางจะเรียนเก่ง, คนสวยดูจะเป็นคนน่ารัก, ของราคาแพงจะเป็นของที่มีคุณภาพดี เป็นต้น
  • Stereotype จะเป็นการเอาความเป็นสมาชิกภาพของคนคนหนึ่ง (หรือกลุ่ม หรือสิ่งของ) เอามาอธิบายคุณลักษณะของคนคนนั้น (หรือกลุ่มนั้น หรือของสิ่งนั้น) เช่น คนที่มาจากประเทศในตะวันออกกลางเป็นผู้ก่อการร้าย, คนภาตใต้เป็นคนใจซื่อ, สินค้าที่มาจากประเทศจีนเป็นของคุณภาพห่วย เป็นต้น

ทั้งสองปรากฏการณ์นี้จะส่งผลต่อเราอย่างมากถึงมากที่สุด ก็ตอนที่เรามีความจำเป็นที่จะต้องประเมินบุคคลในระยะเวลาอันสั้น ซึ่งเงื่อนไขด้านเวลาดังกล่าว ทำให้เราจำเป็นต้องเก็บรวบรวมข้อมูลให้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ และใช้เส้นทางที่ลัดที่สุดในการตัดสินและประเมิน ซึ่งนั่นนำไปสู่การใช้ข้อมูลที่มีอยู่แต่เดิมของเรา เช่น จากประสบการณ์ที่ทำงานกับคนไทยมา ส่วนใหญ่แล้วคนไทยมักจะมาตามนัดสายกว่าเวลาเสมอ ดังนั้นเมื่อต้องประเมินคนไทยก็มีแนวโน้มที่จะประเมินว่าเขาจะต้องเป็นคนที่มาตามนัดสายแน่ๆ (Stereotype) หรือ เคยดูละครแล้วเห็นผู้หญิงที่เป็นนางเอกจะน่ารัก ดูอ่อนกว่าวัย มีกิริยาเรียบร้อย พอเราเจอผู้หญิงคนหนึ่งที่น่าตาน่ารัก เราก็คิดว่าเธอน่าจะเป็นคนที่มีกิริยาเรียบร้อยไปด้วย

(ติดตามตอนต่อไป)

Advertisements
หมวดหมู่:จิตวิทยา
  1. ยังไม่มีความเห็น
  1. No trackbacks yet.

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: